Sunday, 31 May 2020

मीठाची बाहुली

समुद्रात सोडलेली मीठाची बाहुली मीच
उसळ्या मारते, किनाऱ्यावर फुटते, लाट मीच
विराणी होते, डोळ्यांमागे झरते, अश्रू मीच
चिमूट होते, ताटात बसते, तुझी चव होते.....
मी समुद्राची खोली मोजत बसत नाही
ते माझे काम नाहीच
विरघळणे माझी वृत्ती....
उसळ्या मारत,
धावत धावत तुझ्या डोळ्यांत
धुसर काचेवर हात ठेवून
तुझ्या समुद्रात बुडून जाते
परत न सापडण्यासाठी
मी मीठाची बाहुली.....

Saturday, 30 May 2020

झाड जमिनीवर अंग टाकते.

फुले विसर्जित करून
फांद्यांची घडी घालून
पाने मुडपून
झाड अरण्यात
निघून जाते....
जमिनीखालच्या अंधारात
झरते, झुरते
झुरते, झरते .....
ही हवा, हा वसंत
आपल्या वाणासाठी नाही...
उमजून आणखी उलते
झाड जमिनीवर अंग टाकते...

Friday, 29 May 2020

ठू का?

माझ्या आईच्या वयाची मावस बहिण आहे. तिला WhatsApp वर टायपिंग म्हणजे घनदाट केसात लिखा शोधत बसल्यासारखे वाटते. ती आपलं खच्चाकन माईकचा आयकॉन दाबते, मन:पूत बोलते, आणि सोडून देते आवाजी मेसेज!
आज सकाळी बराच वेळ आमचा आवाजीआवाज खेळ झाला. मग तिचा निरोपाचा मेसेज - 'हां तर काळजी घ्या. ठु का मग फोन? ठेवला हां !'
तिचा भाबडेपणा ऐकून हसता हसता एकदम भरूनच आले. या पिढीने आपली घरटी एकदम रिकामी होऊन जगभरात विस्तारताना पाहिली. आजच्या या कठीण काळात मिळेल ते यंत्र घेऊन, जमेल तसं आवाज ऐकण्यासाठी, एकमेकांना बघण्यासाठी जी धडपड चालू आहे, ती मधला समुद्र हेलावून टाकते.
त्यात कुणी 'ठु का फोन?' म्हटले की तो दोन बोंडके असलेला रिसिव्हर कानाशी धरून बराच वेळ ट्रंककॉलची वाट पहात उभी असणारी आईची आख्खी पिढी दिसू लागते.

Thursday, 28 May 2020

आई

आई परिस्थितीने बाभळीचे झाड झाली तरी
मुले तिची नाजूक, पिवळीजर्द फुलेच लक्षात ठेवतात
जाईल तिथे शोधत राहतात.....

Wednesday, 27 May 2020

खारीचा वाटा आणि सिंहाचा वाटा

खारीचा वाटा आणि सिंहाचा वाटा
खारीला स्वत:च पुरून ठेवलेल्या बिया बऱ्याच वेळा सापडत नाहीत. या मातीत राहून गेलेल्या बिया योग्य वातावरण मिळताच, उगवून येतात, त्यातून जंगले निर्माण होतात. तरी खारीचा वाटा म्हणजे अगदी इवलासा मानला जातो.
सेतूबांधणीत तिने जे यथाशक्ती काम केले, त्याचे कौतुक रामाने केले, ही कथा आहेच . तरीही नकळतपणे तिच्या हातून निसर्गात जे मोठे काम होते, त्यावर 'खारीचा वाटा' असा कंजूस शिक्का का बसला असावा?
तर, शिकारीनंतर त्यातला सगळ्यात मोठा वाटा स्वत:कडे ठेवून बाकीच्यांना एवढे तेवढे देणारा सिंव्ह मात्र जंगलचा राजा! यावर इसापपासून ते सुफी पर्यंतच्या बोधकथाही आहेत.
ज्याने एखाद्या क्षेत्रात भरीव काम केले आहे, कुठल्या कार्यात निरपेक्षपणे मोठा भार उचलला आहे त्यासाठी मात्र भाषेत 'सिंहाचा वाटा उचलला' असा कौतुकाचा वाक्प्रचार वापरला जातो. अगदी इंग्लिशमध्येही a lion's share आहे.
भाषेतील असे वाक्प्रचार प्रत्यक्षातील अनुभवांवर आधारित असतात, की वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या कथाकहाण्यांतून येत राहतात, की या सगळ्यांच्याच बेमालूम मिश्रणातून येतात? असे होत असेल, तर भाषा विपरीत अनुभव पुढे नेते का? मग ही सत्यासत्यता कशी पडताळून पहावी? असत्य असेल ते भाषाजीवनातून कसे काढून टाकता येईल? की ते तसेच राहू देणे हे समाजातील काही घटकांच्या फायद्याचे असते?
अशात आजूबाजूचे वास्तव बघताना 'खारीचा वाटा' उचलणारे लोक 'सिंहाचा वाटा उचलणाऱ्यांच्या' खिजगणतीत तरी आहेत का, हा प्रश्न राहून राहून भेडसावतो आहे.

Monday, 25 May 2020

स्मरणाचे विस्मरण

Random thoughts....
WhatsApp, messenger, free video call चे apps, FB, Insta, Twitter, Google च्या घरच्या आठशे खिडक्या इ इ इ.... यामुळे ओळखीतला माणूस सहसा नजरेआड होत नाही. त्याच्या बोटाग्रांचे डिजीटल ठसे कुठेनाकुठे दिसत राहतात, माणसे हयात आहेत, आणि आपला ठसा उमटवण्याइतकी शक्ती अजून राखून आहेत, हे कळून बरे वाटते.
त्यामुळे कुठल्याही प्रकारच्या विरहाची, दुराव्याची सजा, मजा, त्यातली व्याकुळता, गहिरेपणा बऱ्याच अंशी नाहीसा होत आहे. यावरही बरेच डिजीटल चिंतन आधीच झाले आहे. डिजीटलच ते! Vitamin च्या गोळीप्रमाणे या डिजीटल चिंतनाची पुडीही आम्ही पटकन खाल्ली, पचवली आणि पुन्हा पुढच्या डिजीटल विचाराला सुरुवात! तसे, चांगलेच आहे की! कोण कुणाला miss करतच नाही. डिजीटल वरदान!
पण अलीकडे प्रश्न पडतात. खऱ्याखुऱ्या माणसांचे स्मरण स्वत:च्या डिजीटल विश्वाइतकेच आकुंचित झाले आहे का? त्या अलीकडची आणि पलीकडची माणसे आपल्या स्मरणातून हळूहळू नामशेष होत आहेत का? ज्या माणसांचे डिजीटल प्रोफाईलच नाही, त्यांचे माणूस म्हणून स्मरण कसे करावे?
पत्र पोहोचले पोहोचले नाही नाही, अशा काळात माणसे एकमेकांच्या खुशाली विषयी अंत:प्रेरणेवर विसंबून असत, मनाला विचारून बघत. ती शक्ती आजच्या डिजीटल गाळात रुतत हळूहळू नाहीशी होईल का? तसे झाले तर, आपण आपल्यातले काय गमावू? आपण काही गमावले आहे, हे तरी आपल्याला समजेल का?

Sunday, 24 May 2020

लेसन

कोरोना संपेल आणि शाळांचे पुढील वर्ष सुरु होईल. म्हणजे होईलच! तर नव्या शिक्षकांच्या मुलाखती सुरु झाल्या. अर्थात झूम वर.
(जाता जाता, युरोपियन शिक्षकांचा गल्फकडे परत ओढा वाढतो आहे. मधल्या तीनचार वर्षात याला जरा ओढ बसली होती.)
तर बाई ब्रिटीश होत्या. दहा वर्षांचा अनुभव गाठीशी. कोरिया, व्हिएतनाम, इथे ओमानमध्ये एक वर्ष, आणि पाचेक वर्षे इटलीतल्या वेगवेगळ्या शाळांत. मुलाखतीत त्या हसून हसून उत्तरे द्यायचा प्रयत्न करत होत्या. पण उत्तरांमध्ये सलगता नव्हती. अशा वेळी प्रश्न विचारण्यापेक्षा तुम्ही तुमचा एखादा बरा वाईट अनुभव सांगा, असं म्हणाले शेवटी. तो ही त्यांना धड सांगता येईना. ओके म्हणून मिटिंग संपवली. परत बायोडेटा पाहिला, qualifications, experience बद्दल प्रश्नच नव्हता.
सहकार्यांशी चर्चा केली. म्हटलं, अशा कठिण काळात आपण सुखात म्हणा, सुपात म्हणा, तसे आहोत. बाई कितीकाळ घरात एकट्या म्हणजे एकट्या आहेत माहित नाही. गल्लीत एक मृत्यू झाला तर आपल्याला दिवसरात्र छळतो. त्यांच्या डोळ्यांसमोर किती गेले, कसे गेले , कोण कोण गेले,माहित नाही. तर तंग वातावरणातील एवढ्याशा बोलण्यावरून पूर्ण शिक्षकावर फुली मारायला नको. आपण त्यांना झूमवरच डेमो लेसन घ्यायला सांगू, यावर सगळ्यांचे एकमत झाले.
रंगीबेरंगी चित्रे, कार्ड्स, घरात जे म्हणून मिळाले असेल त्यातून निवडून निवडून comparison चा लेसन घेतला. झूमवर वस्तू वापरून लेसन घेणे तसे जिकीरीचे आहे. पण शिकवताना, बाई खुलल्या. आत्त्ताचे हसू खरे होते. दडपण नव्हते. हरेक शंकेचे, उदाहरणासह निरसन केले.
लेसन संपला. होकाराची मेल पाठवली. तिकडून लगेच उत्तर आले, 'खूप खूप धन्यवाद. मुलाखती नंतर मी आशा सोडली होती, पण लेसन घ्यायची संधी दिलीत. खूप खूप आभार. दोनेक महिने कोंडून होते, झूमच्या का होईना वर्गात आले, आणि खरोखर जिवंत वाटले. सोबत कागदपत्रे जोडत आहे. विमाने उडू लागली की भेटू.'
पत्र ऑफिशियल असले तरी अनौपचारिक मवाळपणा जाणवत होता. जगभरात थैमान चालले आहे. पण धीराचे, समजुतीचे, हात देण्याचे छोटे छोटे टाकेच फाटलेल्या आभाळाला जोडतील, हीच आशा. भाबडी वाटली तरी.
न जाणो, उद्या मी त्या बाईंच्या जागी असेन!! हे पण आहेच की!
(माझ्या एकटीच्या हातात काही नाही. आमच्या सगळ्या टीमचे मिळून निर्णय असतात. माझे कौतुक नका करू प्लीज. 🙂)

Thursday, 21 May 2020

कुणाकुणाचे नशीब


'झाडाच्या फांद्यांना जमिनीला आलिंगन देता येत नाही.म्हणून ती बेहद्द असोशीने वाढत जातात
….आणि मुळांना निरोप पोहचतो, मग मुळे खोल खोल पसरत जातात.
मुळे खोल खोल जातात, फांद्या बहारदार होत जातात.

मुळांचा निरोप फांद्यांना, फांद्यांचा निरोप मुळांना मिळत जातो.
जमिनीतली ओल फांद्यांपर्यंत,आणि हवेतला गंध मुळांपर्यंत पोहचत राहतो.
त्यांच्यातले हितगुज अत्तर होते.
एके दिवशी, फांदीवर कळी उमलते.
त्यासरशी सगळ्या फांद्या मोहरतात.
मग, कळीचे फूल होते.
वाऱ्यावर डुलते.
आपल्या रंगरूपाने आसमंत भारून टाकते.
फांद्या जमिनीकडे पहात राहतात.
किती असोशी!
फांद्यांना वाटते, आता तरी आपण जमिनीला स्पर्श करू.
तिच्या मिठीत शिरू.
पण, दोघे एकमेकांकडे नुसते नुसते पहात राहतात...
.... आणि एके संध्याकाळी फूल निघून जायची वेळ येते...
ते जमिनीवर पोहचण्याआधी सगळ्या फांद्या त्या फुलाचे चुंबन घेण्यासाठी आवेगाने धावतात.
त्या निमिषमात्रात आपली जन्माची असोशी त्या चुंबनात ठेवतात.
फूल जमिनीवर ओघळते ....
त्याक्षणी मुळे कूस पालटतात आणि रंगरूप झडून गेलेले फूल आवेगाने जमिनीच्या मिठीत शिरते.
कुणाकुणाचे नशीब असे झाड होऊन जन्म काढते.'

Wednesday, 20 May 2020

मस्कतची लालपरी




मस्कतमध्ये सिटी बसेस नव्हत्या. एक car culture, आणि दुसरे इथल्या taxi drivers चा संघटीत विरोध इत्यादी.
पण मागच्या वर्षी 'मैं चली मैं चली' म्हणत रेशमी झगा घालून वातानुकूलित अरबी लालपरी झोकात इथल्या रस्त्यांवरून धावू लागली. 💃💃
हमरस्त्यावरून कपाळावर लाईट मारत दुडूदुडू धावणारी अशी बस पहिल्यांदा दिसली आणि मी तोंड आ करून वेड्यासारखी बघतच राहिले! आनंद, आश्चर्य आणि नेहमीप्रमाणे 'आपल्या भारतातल्या सारखं' इथंही हे आहे, ही ख़ुशी.🥰😍
सोबत इजिप्शियन मैत्रीण होती, म्हणाली, 'अगं, बस पाहिली नाही का कधी?' तिला म्हणलं, 'या लालपरीच्या अंगाखांद्यावर आम्हा सामान्य भारतीयांचा जन्म जातो! पण मस्कतात पहिल्यांदा पाहतेय.' 😇
करोना काळात फेसबुक मैत्रीण 
मेघना जोग-चापेकरने मुंबईत अत्यावश्यक सेवेसाठी धावणारी लालपरी बऱ्याच दिवसांनी पाहिली, आणि 'एकदम काहीतरी चमत्कार पाहिल्यासारखे तिच्याकडे बघत बसले,' असे लिहिलेले वाचले आणि अरबी लालपरीशी झालेली पहिली नजरभेट आठवली.
लालपरी लालपरी होती हैं , बंबई कि हो या मस्कत कि !! 🥰
(सिटीबसलापण आम्ही लालपरीच म्हणणार! 😎😎)

हुकलेले प्रश्न...

हुकलेले प्रश्न... फार क्वचित घडते, पण घडते. प्रश्नपत्रिकेत एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर सगळेच्या सगळेजण ‘चुकीचे’ देतात. प्रश्न तयार करणाऱ्यां...