महमूद दरवेश

आज १३ मार्च. महमूद दरवेश या पॕलेस्तिनी कवी-लेखकाचा जन्मदिवस. लहानपणीच रातोरात आपल्या घरातून, भूमीतून परागंदा व्हावे लागले. सगळी हयात घरी परतण्याच्या धडपडीत गेली. आपल्या भूमीच्या स्वातंत्र्यासाठी देशोदेशी भटकत राहणारा, आपला शब्दनशब्द तिच्या मुक्तीसाठी खर्च करणारा हा कवी, अरबांच्या समूहस्मरणात कायम आहे. त्याच्या 'Identity Card' या कवितेचा हा स्वैर अनुवाद. संपूर्ण लेख 'वर्णमुद्रा' मध्ये लवकरच प्रकाशित होईल.

ओळखपत्र

घ्या लिहून!
मी अरब आहे
ओळखपत्र नंबर पन्नास हजार!
मला आठ मुले आहेत
या उन्हाळ्यानंतर नववे जन्माला येईल
काय, राग आला ना?

घ्या लिहून!
मी अरब आहे
इतर कामागारांबरोबर या खाणीत काम करतो
मला आठ मुले आहेत...
या खडकांतूनच मी त्यांच्यासाठी
अन्न, कपडे आणि पुस्तकं घेतो
तुमची भीक मिळावी म्हणून लाचार होऊन
मी तुमच्या दारात उभा रहात नाही
का, राग का येतो?

घ्या लिहून!
मी अरब आहे
कुठलाही हुद्दा नाही, पण मला माझे नाव आहे.
ज्या देशात लोकांना
या ना त्या कारणांवरून उचकवले जाते
तिथे मी धीरोदात्तपणे उभा आहे...

तुम्ही काळाची गणना करण्याआधी,
इथे पाईन आणि आॕलिव्हची झाडे उगवण्याआधी,
इथे गवताची पाती उगवण्याआधीपासून
माझी मुळे इथे प्रगाढ आहेत...
माझा बाप नांगर धरणाऱ्यांच्या घरातला
माझा आज्जा शेतकरी
कुणीही खात्यापित्या घरातले नव्हते,
आम्ही नव्हतोच कधी ‘आहे रे’ वाले!
वाचायला शिकवायच्या आधी
त्यांनी मला सूर्याचा अभिमान बाळगायला शिकवले
फांद्यातुराट्यांच्या कुडाची झोपडी
म्हणजे माझे घर!
हा माझा समाजातला दर्जा
झालं समाधान?
कुठलाही हुद्दा नाही, पण मला माझे नाव आहे
घ्या लिहून
मी अरब आहे.

माझ्या पुर्वजांच्या बागा,
मी कसलेली जमीन,
माझ्या मुलाबाळांसह तुम्ही चोरलीत
या दगडांव्यतिरिक्त आमच्यासाठी तुम्ही काहीच ठेवले नाही..
तुम्हाला आमचं सगळंच पाहिजे
तर ही दगडंही घ्याल का?

म्हणून!
पहिल्या पानावर अगदी वरती
घ्या लिहून:
मी माणसांचा तिरस्कार करत नाही
मी अतिक्रमणही करत नाही
पण जर मला भूक लागली तर...तर
बळकावून घेणाऱ्यांचे मांस माझे अन्न असेल..

सावध रहा
माझ्या भुकेपासून
माझ्या क्रोधापासून ....

महमूद दरवेश

मराठी अनुवाद - Shivkanya Shashi