Not attempted.

उत्तरपत्रिकांचे मूल्यांकन कसे करायचे यावर वर्कशॉप चालू होते . उदाहरण दाखवले की पटकन लक्षात येते, म्हणून मी मागील उत्तर पत्रिकांचे नमुने ठेवत असते. तसे यावेळीही ठेवले होते. एक बाई नव्या होत्या. नेहमीप्रमाणे गाडी, उत्तर न लिहिता प्रश्नाखालची जागा कोरी ठेवली, त्याचे काय करायचे याकडे आली.

'अशा वेळी not attempted / NA शेरा टाकायचा आणि पुढे जायचे,' आम्ही.
'फुली का मारायची नाही?'
'उत्तर लिहिलेच नसेल तर चूक कसे म्हणणार?'
'मग झिरो द्यायचा का?'
'NA म्हटले की झिरोचा प्रश्नच येत नाही.'
'असंही मार्क देणारच नाही तर फुली मारून झिरो दिले तर कुठे बिघडले?'
'मुलाने प्रश्न attempt च न करणे आणि चुकीचे उत्तर लिहिणे यात फरक आहे. प्रश्नाखालची जागा कोरी ठेवली की अनेक शक्यता निर्माण होतात. मुलाला प्रश्नाचे उत्तर येत नसेल, हा साधासरळ ठोकळेबाज कयास. पण, येत असूनही इतर अनेक कारणांनी त्याने लिहिले नसेल, असाही अर्थ निघू शकतो. म्हणजे वेळ पुरला नसेल, नेमके शब्द सापडले नसतील, माहित आहे पण पक्के आठवत नसेल, नेमके तेच लिहायचा आत्मविश्वास नसेल, याशिवाय त्या मुलाची आणि विषयाची शिक्षकाला असलेली जाण यावरून इतरही शक्यता निर्माण होतात म्हणून, फुली मारून बाद ठरवण्या ऐवजी not attempted म्हणालो की पालकांना fact सांगतो, मुलाला 'तू पुढच्या वेळी संधी मिळाली तर attempt करू शकतोस' असा संदेश आपसूक मिळतो. अर्थात, शिक्षक म्हणून जबाबदारी निरंतर राहतेच!'
पुढे मग उदाहरणे, शक्यता, चर्चा इत्यादी इत्यादी.

सहज विचार आला, जगताना आपण किती प्रश्न तसेच सोडून देतो! किती कोऱ्या जागा!! ज्यांना उत्तरे हवी असतात, त्यांना चूकबरोबर कोणतेही उत्तर न देता तसेच अधांतरी ठेवतो. ते आपल्या बाबतीत काय विचार करत असतील?

किंवा, उलट. आपल्याला ज्यांच्याकडून अगदी साध्या साध्या वाटणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे येत नाहीत - चूकबरोबर कशीही. तेव्हा आपण किती हवालदिल होतो!!

प्रत्यक्ष आयुष्यात not attempted हा प्रकार दोन्ही बाजूंनी विचित्र, अवघडच! कारण तिथे तुमचा विचार करणारे शिक्षक, पालक नसतात, की पुन्हा पुढे अशी संधी मिळेल, अशी काही शाश्वतीही नसते.

Shivkanya Shashi